Αφετηρία: Ζώνες ανοχής και στρατολόγηση
Στη συνοικία Santa Fe της Μποκοτά, η πορνεία, τα ναρκωτικά και η βία συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί σχεδόν αδιάκοπα. Πρόκειται για μια από τις πιο γνωστές «ζώνες ανοχής» της Κολομβίας, όπου κορίτσια ξεκινούν να εκδίδονται ακόμη και από τα 16 τους χρόνια — ηλικία κατά την οποία η σεξουαλική συναίνεση επιτρέπεται, όχι όμως η νόμιμη εργασία επί πληρωμή. Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία οργανώσεων, πολλές από τις γυναίκες προέρχονται από τη Βενεζουέλα, χώρα που τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση.
Η ακραία φτώχεια, η ανεργία και η έλλειψη βασικών αγαθών δημιουργούν συνθήκες αυξημένης ευαλωτότητας, τις οποίες εκμεταλλεύονται δίκτυα στρατολόγησης.
Το Medellín και η Cartagena αποτελούν επίσης κομβικά σημεία. Με έντονη τουριστική δραστηριότητα και ανεπτυγμένη νυχτερινή ζωή, οι πόλεις αυτές έχουν συνδεθεί με φαινόμενα σεξοτουρισμού. Εκεί δραστηριοποιούνται κυκλώματα που, σύμφωνα με πηγές της τοπικής κοινωνίας των πολιτών, διατηρούν διασυνδέσεις με ευρωπαϊκά δίκτυα εκμετάλλευσης. Η «εξαγωγή» γυναικών για εργασία σε οίκους ανοχής του εξωτερικού αποτελεί πλέον σταθερό μοτίβο. Το ΑΠΕ-ΜΠΕ παρουσιάζει σήμερα μια τηλεοπτική Έρευνα για τη δράση αυτών των κυκλωμάτων, πώς φτάνουν οι κοπέλες αυτές στη χώρα μας, πόσο αμοίβονται πως προσφέρουν το σώμα τους για να ξεπληρώσουν τα αφεντικά τους. Μιλούν κοπέλες μέσα από τους Οίκους ανοχής που δηλώνουν ότι θέλουν να σταματήσουν αλλά δεν μπορούν. Το ρεπορτάζ υπογράφει ο δημοσιογράφος του Πρακτορείου Γιώργος Κουβαράς.
Η ελληνική διάσταση: Μεταξουργείο και Φυλής
Στην Αθήνα, το Μεταξουργείο συγκεντρώνει περίπου 70 οίκους ανοχής. Επιτόπια έρευνα του ΑΠΕ-ΜΠΕ και μαρτυρίες που συγκεντρώσαμε επιβεβαιώνουν ότι σημαντικό ποσοστό των γυναικών που εργάζονται στην περιοχή προέρχεται από χώρες της Λατινικής Αμερικής, κυρίως από Κολομβία, Βενεζουέλα και Βραζιλία. Στην «πιάτσα» αναφέρονται απλώς ως «Λατίνες». Οι τιμές είναι ενδεικτικές της πίεσης που ασκείται στην αγορά: δέκα ευρώ για δέκα λεπτά. Από αυτά, σύμφωνα με μαρτυρίες γυναικών, τα μισά αποδίδονται στον οίκο ανοχής. Δηλαδή κάθε συνεύρεση στοιχίζει περίπου όσο ένας καφές. Οι βάρδιες φτάνουν συχνά τις δέκα ώρες ημερησίως, με πολλαπλούς πελάτες. Η κοπέλα που μιλάει στην κάμερα έχει έρθει δύο φορές στην Ελλάδα και αναγκάζεται να πηγαίνει πολλές φορές με 30 άτομα την ίδια ημέρα. Στην οδό Φυλής, όπου λειτουργούν περίπου 130 οίκοι ανοχής, η τιμή ανέρχεται στα 20 ευρώ. Το μερίδιο των γυναικών είναι υψηλότερο, ωστόσο οι συνθήκες εξάρτησης παραμένουν παρόμοιες.
Το σύστημα του «χρέους»
Κεντρικό στοιχείο της διακίνησης αποτελεί το λεγόμενο «χρέος μεταφοράς». Γυναίκες που φτάνουν στην Ελλάδα -συχνά μέσω Κωνσταντινούπολης– αναφέρουν ότι το αεροπορικό εισιτήριο καλύπτεται από τους διακινητές ή τους διαχειριστές των οίκων ανοχής. Το ποσό αυτό μετατρέπεται σε οφειλή, την οποία οι ίδιες καλούνται να αποπληρώσουν μέσω της εργασίας τους.
Σύμφωνα με καταγεγραμμένες μαρτυρίες στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η αποπληρωμή μπορεί να απαιτεί τουλάχιστον τρεις μήνες παραμονής, κατά τους οποίους η δυνατότητα αποχώρησης είναι περιορισμένη. Αν και δεν περιγράφεται πάντοτε φυσική βία, η οικονομική ομηρία και η εξάρτηση συνιστούν ενδείξεις εξαναγκασμού, όπως ορίζονται από διεθνείς συμβάσεις για την εμπορία ανθρώπων.
«Μια πανευρωπαϊκή αγορά»
Ο Νικήτας Κανάκης από τους Γιατρούς του Κόσμου, μια οργάνωση με μεγάλη εμπειρία στο trafficking και έχοντας περιθάλψει πολλές γυναίκες καταναγκαστικής πορνείας, κάνει λόγο στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για «μια καινούργια αγορά που χτίζεται πανευρωπαϊκά». Όπως επισημαίνει, η Ελλάδα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση αλλά τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου. Η ανανέωση της «προσφοράς» γυναικών από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές –σήμερα από τη Λατινική Αμερική, αύριο πιθανόν από την Αφρική ή την Ασία– δείχνει τη δυναμική προσαρμογή των κυκλωμάτων στη ζήτηση.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη ζήτηση που στηρίζεται σε στερεότυπα. Η εικόνα της «Λατίνας» ως εξωτικής, παθιασμένης και «διαθέσιμης» λειτουργεί ως εμπορικό αφήγημα που ενισχύει την κατανάλωση σεξουαλικών υπηρεσιών τονίζει ο Νικήτας Κανάκης. Από την πλευρά της η Άννα Κουρουπού από τη δομή Red Umbrella Athens που βοηθάει έμπρακτα τις σεξεργάτριες, επισημαίνει ότι ακόμη και σε νόμιμα αδειοδοτημένους οίκους ανοχής μπορεί να υποκρύπτεται trafficking. Η τρίμηνη τουριστική βίζα, η έλλειψη σταθερού καθεστώτος παραμονής και ο φόβος προσέγγισης δομών στήριξης περιορίζουν δραστικά την αυτονομία των γυναικών.
«Έρχονται με τουριστική βίζα, ξαναγυρνάνε πίσω και ύστερα τις φέρνουν πάλι. Και αυτό δεν το κάνουν μόνες τους. Είναι αδύνατο να το κάνουν μόνες τους. Είναι ξεκάθαρο ότι είναι θύματα σωματεμπορίας», λέει η Άννα Κουρουπού.
Τα επίσημα στοιχεία και τα κενά
Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Αττικής, οι βεβαιώσεις άσκησης επαγγέλματος που χορηγήθηκαν σε αλλοδαπές ήταν εννέα το 2022 και δώδεκα το 2023. Από τη διασταύρωση των δεδομένων δεν προκύπτει καμία άδεια σε γυναίκα με εθνικότητα από χώρα της Λατινικής Αμερικής.
Την ίδια στιγμή, η παρουσία άνω των εκατό λατινοαμερικανικής καταγωγής γυναικών σε δύο μόνο περιοχές της Αθήνας δημιουργεί σαφή αναντιστοιχία. Το ερώτημα αφορά τόσο τη νομιμότητα της εργασίας όσο και την τήρηση υγειονομικών προϋποθέσεων, δεδομένου ότι η άδεια και το βιβλιάριο υγείας παραλαμβάνονται αυτοπροσώπως.
Ένα φαινόμενο σε εξέλιξη
Η εμπορία ανθρώπων συγκαταλέγεται διεθνώς στις πιο επικερδείς μορφές οργανωμένου εγκλήματος. Στην περίπτωση της διακίνησης γυναικών από τη Λατινική Αμερική προς την Ευρώπη, η αλυσίδα περιλαμβάνει στρατολόγηση σε συνθήκες φτώχειας, μεταφορά μέσω ενδιάμεσων κόμβων, επιβολή χρέους και ένταξη σε ένα καθεστώς περιορισμένης ελευθερίας. Η ελληνική πραγματικότητα αποτυπώνει ένα τμήμα αυτής της αλυσίδας. Οι χαμηλές τιμές, η μεγάλη προσφορά και η απουσία επαρκών αδειοδοτήσεων συνθέτουν ένα τοπίο που γεννά σοβαρά ερωτήματα για την έκταση του φαινομένου. Η διαδρομή από τη Santa Fe μέχρι το Μεταξουργείο δεν είναι απλώς μεταναστευτική. Είναι η διαδρομή μιας αγοράς που προσαρμόζεται, μετακινείται και ανανεώνεται — όσο η ζήτηση παραμένει ενεργή και οι συνθήκες ευαλωτότητας στις χώρες προέλευσης διευρύνονται.
ΑΜΠΕ